Sociaal-emotionele ontwikkeling

Dini van den Heuvel

Naar aanleiding van mijn artikel over sociaal-emotionele ontwikkeling in Signaal nr. 22 van september 1992 heb ik verschillende reacties gehad.

Andere groep, andere ervaringen

Een moeder vertelde mij, dat haar zoon van 10 jaar weinig contacten heeft met leeftijdsgenoten. Dat hij nogal eens geplaagd wordt en dat daar met de leerkrachten niet zo goed over te praten is. Op school vinden ze dat het gepest te wijten is aan het onaangepast gedrag van haar zoon. Bovendien heerst op die school de opvatting dat kinderen moeten leren voor zichzelf op te komen en dat ingrijpen van volwassenen daarbij niet nodig is.
Pas toen haar zoon lid werd van een groep die zich bezighoudt met sterrenkunde, ontdekte zij dat het ook anders kan. In het begin, dreigde ook hier het pesten te beginnen, maar er werd anders op gereageerd dan op school. De begeleider accepteert ieder kind zoals het is en dit laat hij duidelijk merken. Ook staat hij niet toe dat nieuwkomers gepest worden.
Haar zoon geniet van de bijeenkomsten. Niet alleen omdat hij alles wat met sterrenkunde te maken heeft heel interessant vindt maar ook doordat hij daar, voor het eerst na lange tijd, mee mag doen. Zijn inbreng wordt zelfs positief gewaardeerd.
Volgens deze moeder moet je dus niet te vlug denken dat je hoogbegaafd kind, als het in één groep niet geaccepteerd wordt, dit altijd en overal zo zal ervaren. Het is zeker de moeite waard voor hobby of vrije tijd op zoek te gaan naar groepen, waar begeleiding en sfeer anders zijn. Dan krijgt een kind de kans ook positieve ervaringen op te doen met anderen. Soms zul je wel eens even moeten zoeken, maar er bestaan meer groepen met een positieve sfeer en sociaal vaardige begeleiders, dan je op een gegeven moment denkt.
Na deze ervaringen besloot de moeder ook nog eens op school te gaan praten en als ze daar helemaal geen gehoor krijgt een andere school te zoeken.

Voor hun sociaal-emotionele ontwikkeling is het van belang, dat kinderen de kans krijgen op verschillende plaatsen met anderen om te gaan. Mensen zijn verschillend en reageren ieder op een eigen manier, maar ook groepen verschillen onderling. Bijvoorbeeld met betrekking tot in hoeverre je anders mag zijn en of leiding en leden vanuit een positieve instelling met elkaar omgaan.

Zelf investeren in relaties

Van een andere moeder hoorde ik dat het volgens haar van belang voor de sociale ontwikkeling van haar zoon is geweest, dat zij hem duidelijk heeft gemaakt dat als hij wil dat andere kinderen met hem spelen hij ook zelf zijn best moet doen om vriendjes te krijgen en te houden. Dat ook hierbij geen sprake kan zijn van eenrichtingverkeer en dat je voor iedere relatie die je belangrijk vindt tijd en begrip moet overhebben. Dat je daarbij ook eens zelf het initiatief moet nemen, vragen wat de ander wil en daar rekening mee houden.

Zeker als kinderen wat ouder worden is hier goed over te praten. Zij kunnen dan leren kiezen welke relatie de moeite waard is om iets voor over te hebben en welke minder belangrijk is. Daarnaast is het ook goed dat kinderen leren zich te realiseren dat er nu eenmaal altijd mensen zullen blijven die je niet kunnen begrijpen hoeveel je ook bereid bent zelf te investeren.

Gedachten onder woorden brengen en goed luisteren

Een leerkracht vertelde mij, dat zij een hoogbegaafd meisje van 7 jaar in haar groep heeft en dat zij haar pas begrijpt sinds ze beter naar haar luistert. Zij ontdekte toen dat het meisje erg snel denkt en lang niet alle gedachten onder woorden brengt. Dikwijls vertelt zij alleen het resultaat van haar denkproces. Anderen, zowel volwassenen als leeftijdsgenoten, die niet zo snel denken kunnen dit niet volgen, onbegrip ontstaat en het omgaan met elkaar wordt steeds moeilijker.

Dit werd doorbroken toen de leerkacht, als zij iets niet begreep, verduidelijking vroeg aan het rneisje. Ook stimuleerde zij de kinderen in de klas dit te doen als ze elkaar niet begrepen. Samen kwamen zij er achter, dat het belangrijk is, iedereen uit te laten praten en te proberen je eigen gedachten goed onder woorden te brengen.

Achteraf vond zij het eigenlijk een heel eenvoudige manier om als leerkracht een bijdrage te leveren aan de sociale ontwikkeling van haar leerlingen. Volgens haar kost het wel wat meer inspanning als ontwikkelingsniveaus en interesses van leerlingen wat verder uit elkaar liggen. Je zult dan wat meer alert moeten zijn en de groep actiever moeten begeleiden bij het uitwisselen van gedachten. Zij vertelde mij dat zij er dit graag voor over heeft en het zelf als verrijking en verdieping ervaart.

Fijn dat er zulke leerkrachten zijn. Ik geef deze praktische tip graag door. Niet alleen leerkrachten maar ook ouders kunnen op deze manier een bijdrage leveren aan de sociale ontwikkeling van hun kinderen.

Empathie

Empathie: het zich kunnen verplaatsen in de gevoelens en de gedachten van een ander.
Uit sociaal-psychologisch onderzoek blijkt bovendien dat kinderen die beter naar elkaar (leren) luisteren en eigen gedachten en gevoelens onder woorden leren brengen zich ook beter kunnen verplaatsen in gevoelens en gedachten van anderen.
Dit draagt er dan weer toe bij dat zij gemakkelijker begrip en sympathie voor die anderen op kunnen brengen. De moeite waard om eens bij stil te staan in het kader van de sociaal-emotionele ontwikkeling.

Hierover is meer te vinden in :
"Sociale psychologie"
onder red.van R.W Meertens en Ivan Grumbkow,
uitgegeven door Walters Noordboff in 1988.
ISBN 90.01.57601.X, o.a.blz. 361

Tot zover enkele willekeurige voorbeelden uit de reacties die ik kreeg. Hebt u ervaringen of tips met betrekking tot sociaal-emotionele ontwikkeling die u door wilt geven aan andere ouders, bel dan of schrijf zelf een artikel voor Signaal.

Februari 1993
Dini van den Heuvel